Over preteaching, onderbroeken, executieve functies en boodschappenlijstjes...

Preteaching... Oh serieus, ik hou mijn hart al vast.
En niet omwille van de kinderen deze keer he, maar vooral omdat ik mezelf een beetje ken.

Eerlijk? ik ben wellicht de minst georganiseerde persoon die er op aarde rondloopt, denk ik soms. Bon, schrap die ‘soms’ maar, want de gedachte flitst bijna dagelijks wel eens door mijn hoofd. Mijn boekhouder deelt die mening by the way en hij mag deze publieke bekentenis gerust als een eerbetoon mijnentwege aanschouwen, de held!

Maar serieus: plannen, mijn tijd indelen, organiseren, aandacht richten en volhouden – heel wat doelgerichte executieve functies dus-, het zullen nooit mijn sterkst ontwikkelde kanten worden. Maaltijden worden hier bijvoorbeeld meestal à la minute geïmproviseerd, workshops zitten in mijn hoofd en worden pas concreet op het àllerlaatste moment, feestjes zijn zelden gepland maar ontstaan ter plekke, valiezen worden pas een uur voor vertrek ingepakt en ik heb ook nog geen idee wat ik straks zal zaaien in de moestuin… Ben jij zo iemand die hier instant grijs haar van krijgt? Ook dàt snap ik hélemaal, ik ervaar het namelijk net zo

Nochtans heb ik zelf maar weinig écht last van mijn chaos: de kinderen geraken doorgaans op tijd en met gevulde brooddozen op school, ik kom quasi nooit ergens te laat, afspraken worden nagekomen, deadlines voor het werk worden gehaald, er verschijnt eten op tafel en er liggen bij mijn weten nog steeds genoeg propere onderbroeken in de kast. Ik heb, toegegeven, weinig last van perfectionisme, dat wil ook wel eens helpen Maar de ‘noodzaak’ om echt iets aan die executieve vaardigheden te doen, stelt zich m.a.w. zelden.

Last minute werkt voor mij het best blijkbaar. De taakspanning moet hoog genoeg zijn alvorens ik écht efficiënt kan beginnen werken of in die befaamde work‘flow’ kan geraken. Tijdsdruk maakt mij productief, zeeën van tijd veroorzaken hier alleen maar meer uitstelgedrag… Nochtans kijk ik telkens met ontzettend veel bewondering naar mensen met weekmenu’s, gestructureerde dagschema’s, voorbereidingen, werkplanningen, ja zélfs naar boodschappenlijstjes, maar voor mij heeft het nooit gewerkt.

Tot voor kort, that is.

Want toen was daar het nieuwe coronavirus weetjewel en bleek mijn vertrouwde strategie allerminst efficiënt, ja zelfs de naam ‘strategie’ onwaardig. Bijgevolg maakte ik, lang verhaal kort, zowaar een planning én meteen ook maar mijn allereerste boodschappenlijstje ooit (écht!). Flexibiliteit is gelukkig wél mijn ding zo bleek… 

Maar het deed me sterk denken aan wat ik vaak in de praktijk zie gebeuren: getalenteerde hoogbegaafde jongeren die na een vlekkeloos schoolparcours in het lager onderwijs, vastlopen in het middelbaar (of in hun hogere studies). Ze zijn verstandig genoeg, maar hebben moeite om dingen te onthouden, op tijd aan taken te beginnen of hun werk met voldoende focus af te maken. Schoolresultaten zijn beneden de verwachtingen en ouders of jongeren zelf maken zich zorgen. Om van het effect op hun zelfbeeld en zelfvertrouwen nog maar even te zwijgen. 

Heel vaak gaan scholen dan meteen aan de slag met bijles. Zeker nuttig he, versta me niet verkeerd, maar pas wanneer het ook ingebed is in een werken aan zowel mindset als aan het versterken van studievaardigheden, althans naar mijn gevoel. 

Hoogbegaafdheid en moeilijkheden op vlak van executieve vaardigheden durven immers wel eens hand in hand te gaan. Onder executief functioneren verstaan we het doelgericht kunnen uitvoeren van taken en alles wat er nodig is om dat te doen. Om executief te kunnen functioneren heb je executieve functies nodig. Sommige van deze functies zijn vooral doelgericht (planning, organisatie, time-management, werkgeheugen, meta-cognitie,…), anderen sturen vooral ons gedrag (responsinhibitie, emotieregulatie, volgehouden aandacht, taakinitiatie, flexibiliteit,…). Al deze vaardigheden zijn aangeboren, maar onderhevig aan een maturatieproces -in de frontale hersenkwab- dat ongeveer 25 jaar duurt. Opvoeden wil dus ook gewoon zeggen dat je je eigen frontale kwabben soms even uitleent aan je kind 

Maar dus, voor het goed ontwikkelen van executieve functies is ook heel veel oefening nodig en daar loopt het bij hoogbegaafde kinderen wel eens mis: vanwege hun uitgesproken manier van denken hoeven ze heel wat executieve vaardigheden niet zo snel aan te spreken. Wanneer je ‘informeel’ leert, d.w.z. zonder enige bewuste inspanning, hoef je je niet te trainen in het vasthouden van aandacht, doelgericht plannen of in het organiseren van je werk om alles op tijd klaar te krijgen. Niet zelden zien we door structurele didactische ondervraging een onderontwikkeling van executieve vaardigheden bij hoogbegaafde kinderen. Eens in het middelbaar of hogere studies, waar de verwachtingen en uitdagingen complexer worden, kan dit serieuze moeilijkheden opleveren. Hun grote potentieel lijkt ineens te verdwijnen als sneeuw voor de zon.

En toch is er mijn inziens soms ook sprake van een overbevraging van executieve vaardigheden bij hoogbegaafden, eerder dan van een ondermaatse ontwikkeling. Op neuronaal niveau worden er immers, zo blijkt uit onderzoek, véél meer prikkels waargenomen, welke vervolgens breder, intenser en diepgaander worden verwerkt. Een goede, doelgerichte werkhouding impliceert bij een hoogbegaafd persoon bijgevolg een veel groter appel op diens executieve vaardigheden om de overload aan prikkels en informatie optimaal te kanaliseren en in goede banen te leiden. Bij hoogbegaafdheid en normaal ontwikkelde executieve functies, is de veronderstelling dat efficiënt werken en emotieregulatie alsnog een bovengemiddelde inspanning zullen vragen, mijns inziens niet eens zo ongewoon.

En dàn komen we bij mindset: mindset gaat over de manier waarop je denkt over, in dit geval, je intelligentie, je eigen kunnen, je potentieel. Geloof je dat je mogelijkheden vast liggen of dat er steeds ruimte is voor verbetering? Heel wat (hoog)begaafde jongeren hebben, in vergelijking met leeftijdsgenoten, onvoldoende kansen gekregen om te leren omgaan met faalervaringen. Ze hebben zelden ervaren dat inspanning en doorzetten eigen zijn aan een leerproces, dat hulp vragen/nodig hebben heel normaal is als je jezelf wil uitdagen… Het verschil is immens wanneer je dit stap voor stap van kleins af gewaar en gewoon kan worden, dan wanneer je er ineens, totaal onverwacht mee wordt geconfronteerd als je al wat ouder bent… Wie ‘ben’ je dan nog als leren steeds vanzelf ging en het nu niet meer lukt? Wie ‘ben’ je nog wanneer je plots bijles of studiebegeleiding nodig hebt? We hebben het bij deze jongeren immers ook al lang niet meer over ‘kunnen’ he, maar over ‘identiteit’. Wanneer je mindset rond het nodig hebben van bijles of het aanleren van een goede studiemethodiek je in een neerwaartse spiraal duwt (‘zie je wel, ik kan het niet’) eerder dan dat deze ondersteunend werkt (‘dit gaat me helpen om mijn grenzen te verleggen en beter te worden’), hebben goedbedoelde interventies weinig effect.

Om maar te zeggen: het is niet zo ongewoon dat hoogbegaafde kinderen en jongeren (én volwassenen ook trouwens) wel eens muurvast dreigen te lopen wanneer er meer inspanning, planning en organisatie van hen gevraagd wordt dan dat ze gewend zijn. Maar met de juiste mindset is er wél heel veel mogelijk. 

En voor al wie ook aan het ploeteren is om de combi werk, gezin en preteaching rond te krijgen:

Doe wat je kan, probeer het eens op een andere manier, laat het ook maar eens hélemaal los...
Hou het hoofd koel, het hart warm
en maak een boodschappenlijstje

(graag meer weten over executieve functies? Ik kan de boeken van Peg Dawson en Richard Guare zeker aanbevelen; met edities zowel m.b.t. kinderen, adolescenten als volwassenen)


Over preteaching, onderbroeken, executieve functies en boodschappenlijstjes...

Andere artikels

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

{{ newsletter_message }}

x

{{ popup_title }}

{{ popup_close_text }}

x