Verandering (3)

Een derde blogje in de reeks over verandering. Deel 1 en 2 vind je hier:

verandering 1

verandering 2

Je hebt veranderingsprocessen en je hebt veranderingsbereidheid. Dat laatste vormt al van in mijn studententijd een belangrijke focus en rode draad in mijn werk. Aanvankelijk kwam het thema enkel in de gedwongen hulpverlening aan bod, maar de link naar motivationele processen binnen allerhande probleemgebieden is mijns inziens véél meer voor de hand liggend dan je zou verwachten. Het zijn kaders die ik dagdagelijks hanteer, en ook meer en meer in het werken met onderpresterende hoogbegaafde jongeren.

In 1982, in de tijd dat de dieren nog spraken, publiceerden de Amerikaanse psychologen Prochaska en Diclemente een onderzoek naar veranderingsprocessen. Op grond van een reeks empirische studies formuleerden zij een model van verandering(sbereidheid) dat in het bijzonder van toepassing bleek op verslavingsgedrag, maar ook een grote meerwaarde kon betekenen in therapie en begeleidingstrajecten voor allerhande probleemgebieden. In feite zou je het kunnen toepassen op élk gedrag dat we graag anders willen zien.

Het model onderscheidt zes stadia van verandering, verlopend volgens een draaideurmodel. De term draaideur betekent in dit verband dat het doorlopen van de stadia geen éénmalige zaak is. Mensen kunnen deze stadia verschillende malen doorlopen alvorens een blijvende verandering te bewerkstelligen. Al naargelang het stadium waarin leerlingen, cliënten, coachees,… zich bevinden, dienen er in een begeleiding andere (therapeutische) interventies gehanteerd te worden. En net dààr loopt het vaak mis: gericht inzetten op veranderingsstrategieën daar waar mensen nog heel ambivalent staan t.a.v. hun probleem of –in tegenstelling tot hun omgeving- zelf geen probleem ervaren, zal niet werken. Ook een grote lijdensdruk bij aanmelding voor begeleiding impliceert nog niet dat mensen al bereid zijn om diepgaand zichzelf onder de loep te nemen. Als hulpverlener, coach, zorgleerkracht, … is het belangrijk om te kijken of en hoe men een aanbod kan formuleren dat aansluit bij de door mensen meegebrachte motivatie.

  • Voorstadium (precontemplation)

In dit stadium zijn leerlingen, cliënten niet tot verandering geneigd. Van bewuste probleemervaring is nog geen sprake. Anderen (familie, school, etc.) kunnen echter wel overtuigd zijn van de idee dat de persoon in kwestie een probleem heeft en signaleren dat er iets aan de hand is. ALS deze echter al ergens last van heeft, dan is dat van de anderen die moeten veranderen. Mensen die zich in dit stadium bevinden, woorden door zorgleerkrachten of hulpverlening dan ook vaak omschreven als personen die weerstand bieden aan (therapeutische) interventies en hun probleem in extenso ontkennen. In het ergste geval krijgen ze het label ‘lui’.

  • Overwegen (contemplation)

Hier begint de idee te dagen dat er mogelijks een probleem is en begint men de mogelijkheid tot verandering te overwegen. Mensen zijn zich in zekere mate van hun probleemgedrag bewust, maar zijn echter nog niet aan actieve gedragsverandering toe. Dit stadium wordt vaak vergeleken met een weegschaal die nog aan het balanceren is. De voor- en nadelen van verandering worden door de persoon afgewogen. Het bekende dilemma tussen de korte termijn voordelen (onmiddellijke behoeftenbevrediging) en de vaak onzekere perspectieven op langere termijn komt onder andere hier heel sterk op de voorgrond.

  • Beslissen (determination)

De kosten-batenanalyse welke in het vorige stadium werd doorgevoerd, leidt bij mensen in dit stadium tot een conclusie. Hier wordt pas de eigenlijke beslissing genomen al dan niet te veranderen, om al dan niet aan het probleemgedrag te werken.

Wanneer men beslist tot verandering kan men op eigen kracht de noodzakelijk geachte verandering trachten te verwezenlijken, of men kan hiervoor beroep doen op professionele hulp. Het is echter ook evenzeer mogelijk dat een persoon beslist om niet te veranderen.

  • Uitvoeren (action)

In dit stadium vinden de daadwerkelijke gedragsveranderingen plaats. Men gaat zich actief inzetten om de oorzaken en instandhoudende factoren van het probleemgedrag te leren kennen en aan te pakken. Dit is het stadium dat men traditioneel therapie of coaching noemt en waarvoor een hele reeks interventietechnieken werden ontwikkeld om een proces te begeleiden. Nog al te vaak denken hulpverleners of omgeving dat mensen zich bij aanmelding of doorverwijzing reeds in deze vase bevingen.

  • Volhouden (maintenance)

De integratie van de bereikte veranderingsdoelen in het dagdagelijkse leven staat in dit stadium centraal. De uitdaging voor mensen bestaat erin de (gedrags)verandering aan te houden en terugval te voorkomen. In deze fase treedt er met andere woorden geen stop op na gedane arbeid, maar is er sprake van continuering van het veranderingsproces.

  • Terugvallen (relapse)

Bij terugval hervallen mensen in een vorig stadium ofwel vindt er een herhaling van het probleemgedrag plaats waardoor het hele veranderingsproces opnieuw dient doorlopen te worden. Terugval is aldus een normale gebeurtenis die zich vanaf het instellen van de verandering op elk moment kan voordoen. Lees deze laatste zin opnieuw ;) En nog eens ;) Terugval is normaal! Het is dus strikt genomen ook geen afzonderlijke fase. Mensen doorlopen het model immers niet lineair maar vallen naar vorige stadia terug. Belangrijk is om ook zeker in deze fase ondersteuning te blijven bieden en demoralisatie te voorkomen.

Vanzelfsprekend suggereert dit model niet dat iedereen dit parcours netjes doorloopt. De intensiteit van elke fase kan van persoon tot persoon verschillen, evenals de tijd die iemand in een fase doorbrengt. In werkelijkheid is een lineaire progressie door de cirkel voor de meesten onder ons eerder een zeldzame gebeurtenis en dient men de cirkel eerder te aanschouwen vanuit een spiraalvormig karakter.

Bovendien lijken verschillende niveaus van de complexiteit van de werkelijkheid –zoals het fysiologische, het familiale, het sociale- niet weergegeven te worden. Men mag echter niet vergeten dat de theorie die men gebruikt om gedragsverandering te verklaren, het bewustwordingsproces op niveau van cognitie, beleving en gedrag, al deze elementen dient te impliceren.


Het is daarom ten zeerste belangrijk om de meegebrachte motivatie van mensen in al hun facetten juist te kunnen inschatten en als het ware aan motivatiediagnostiek te doen, om vervolgens op een adequate manier de principes van motiverende gespreksvoering te kunnen toepassen (Vanhoeck K.)


Benieuwd naar wat die motiverende gespreksvoering nu juist inhoudt? Welke interventies je kan hanteren (en welke zeker niet!) al naargelang het stadium van verandering(sbereidheid) waarin mensen, hoogbegaafde jongeren zich bevinden?

Stay tuned dan he, wordt uiteraard nog vervolgd ;)

Of wil je meer dan enkel wat blogjes, wil je liefst véél diepgaander aan de slag met het motiveren van hoogbegaafde kinderen in je klas of praktijk? Kijk dan zeker eens naar het ruime aanbod inzake opleidingen en nascholingen van Hoogbloeier Gifted Academy. Ik zie je ook graag daar ;)



Verandering (3)

Meer items

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

{{ newsletter_message }}

x

{{ popup_title }}

{{ popup_close_text }}

x